Gefilmd worden door vloggers, mag dat eigenlijk wel?

Iedereen kan vandaag de dag zijn eigen “sterretje” zijn op social media. Maar al te graag delen we wat ons bezighoudt. Voor een kleinere maar groeiende groep creatievelingen is het produceren van videocontent of social-mediacontent een heuse fulltimebaan. De talloze manieren om te communiceren via apps en platformen bieden de creatievelingen een uitstekend podium om hun creaties te delen. Maar juist omdat het maken van deze vlugge content laagdrempeliger is dan ooit, is het makkelijk om iemand te filmen zonder zijn of haar toestemming te vragen. Is dit juridisch toegestaan?

De Algemene verordening gegevensbescherming

In de hele Europese Unie geldt dezelfde privacywetgeving: de Algemene verordening gegevensbescherming (hierna: AVG). Dit is een Europese wet die de regels voor de verwerking van persoonsgegevens standaardiseert. Wanneer iemand identificeerbaar is of kan zijn, dan valt dit aan te merken als een persoonsgegeven. In principe mag een persoonsgegeven (dus ook een filmpje van iemand) alleen gebruikt worden als er toestemming voor is. Er zijn echter een aantal uitzonderingen waardoor u toch gefilmd mag worden zonder dat u hiervoor toestemming heeft gegeven.

Vloggen voor beperkte kring of ter openbaarmaking

Voor persoonlijk of huishoudelijk gebruik van de gefilmde beelden is de regelgeving zeer coulant. Wanneer iemand bijvoorbeeld op een verjaardag zijn telefoon tevoorschijn haalt om het heugelijke moment vast leggen, valt dit buiten de AVG zolang het beeldmateriaal enkel in beperkte kring gedeeld wordt. Wanneer de opname binnen een privékring wordt gedeeld, is toestemming niet vereist.

Voor de gevallen waarin beelden daadwerkelijk openbaar worden gemaakt, bijvoorbeeld door publicatie op social media, is de AVG wel van toepassing. Dat betekent dat er in principe toestemming nodig is om deze gegevens te verwerken. De geportretteerde kan deze toestemming ook later weer intrekken. Er zijn namelijk een aantal manieren om toch te mogen filmen zonder toestemming van de geportretteerde.

Vloggen in de publieke ruimte

Het gros van de vloggers gaat met hun verhaal de straat op. In de meeste situaties gaat het dan om een ‘openbare ruimte’. In dat geval hoeft niet aan iedereen die herkenbaar in beeld komt, toestemming gevraagd te worden voor het opslaan en online verspreiden van de videocontent. Het zou voor vloggers een lastige aangelegenheid zijn om van iedereen die enigszins herkenbaar is, te achterhalen wie hij of zij is en vervolgens toestemming te vragen. Het is namelijk niet nodig om een onevenredige inspanning te leveren.

Daarnaast zijn bepaalde onderdelen van de AVG niet van toepassing wanneer de videocontent voor uitsluitend journalistieke doeleinden wordt gebruikt. Dit betekent niet dat alleen een beroepsjournalist bevoegd is de video’s te verwerken. De algemenere vrijheid van meningsuiting wordt beschermd. Ook een vlogger kan een beroep doen op de vrijheid van meningsuiting. In dat geval heeft een vlogger in principe geen toestemming van de geportretteerde nodig.

Er worden wel grenzen gesteld aan de vrijheid van meningsuiting. Zo mogen de identificeerbare passanten niet direct gebruikt worden voor bijvoorbeeld promotiecampagnes of andere commerciële doeleinden. Voor het delen van videocontent met commerciële doeleinden is de regelgeving namelijk veel strenger. Er is dus toestemming nodig van de geportretteerde om video’s met een commercieel doeleinde te mogen publiceren.

Waaronder vallen de vloggers?

De grens tussen vrijheid van meningsuiting en commerciële doeleinden is behoorlijk vaag.

De werkzaamheden van vloggers kunnen – zeker door het advertentiegebruik – een commercieel doeleinde krijgen. De vloggers op YouTube, Twitch en Dumpert zitten daardoor in een grijs gebeid. De AVG geeft geen expliciete regels over dit grijze gebied. De hedendaagse sterren lijken onder de vleugels van de vrijheid van meningsuiting goed weg te komen met het filmen van hun dagelijks leven en daarbij ook eventuele identificeerbare passanten.

Als u onbewust geportretteerd wordt, kunt u de vlogger vragen om de video te verwijderen. U zal dan waarschijnlijk onherkenbaar gemaakt worden. Dit is namelijk een ongeschreven regel die vaak wordt gehanteerd.  

Auteur: Jelmer Meerdink